01 · Künye ve dönem

Mükellef bilgileri ve hesaplama esasları

Dönem başlangıcı ile dönem sonu, hesaplamanın yapıldığı vergilendirme döneminin sınırlarıdır; özel hesap dönemi uygulayanlar kendi dönem tarihlerini yazar. Önceki dönemde başlamış bir kredide, dönem başlangıcından önceki günlere isabet eden faiz ayrı sütunda gösterilir ve cari dönem tutarına dahil edilmez. Hesaplama basit faiz esasına göredir. Gün sayısı iki tarih arasındaki fiili farktır; başlangıç günü hesaba katılır, vade günü katılmaz. Gün esası olarak sözleşmede yazan esası seçin. BSMV, gider tablosunda satır bazında "Tabi" seçilen satırlarda buradaki oranla hesaplanır ve faizle aynı kıst oranında ayrıştırılır. KKDF, stopaj, komisyon ve bileşik faiz hesaba dahil edilmez.

02 · Gider tarafı

Faiz giderleri

Kullanılan krediler, borç senetleri ve vadeli alımlara ilişkin faizler. "Ödeme" sütununda faizin vade sonunda mı ödeneceğini yoksa peşin mi ödendiğini seçin; devreden tutarın hangi hesapta bekleyeceği buna göre belirlenir. "BSMV" sütununda ilgili işlem banka ve sigorta muameleleri vergisine tabiyse "Tabi" seçin; vergi, künyedeki oran üzerinden faize eklenir.

Taksitli (anapara ödemeli) kredilerde anapara olarak son anapara ödemesinden sonra kalan borç, başlangıç tarihi olarak o son ödemenin tarihi, vade olarak da bir sonraki taksit tarihi yazılır. Gerekçesi ve sayısal örneği için 05. bölüme bakınız.

03 · Gelir tarafı

Faiz gelirleri

Vadeli mevduat, verilen borçlar, alacak senetleri ve vadeli satışlara ilişkin faizler. "Tahsilat" sütununda faizin vade sonunda mı tahsil edileceğini yoksa peşin mi tahsil edildiğini seçin. Vadeli mevduat ve repo işlemlerinde, değerleme gününe kadar tahakkuk ettirilen faiz gelirine isabet eden vergi kesintisinin mahsubu mümkündür; 05. bölümdeki tebliğ alıntısına bakınız. BSMV gelir tarafında hesaplanmaz; bu verginin mükellefi bankadır.

04 · Sonuç

Döneme isabet eden tutarlar

Döneme ait faiz gideri

0,00Cari dönem sonucuna yazılacak

Döneme ait faiz geliri

0,00Cari dönem sonucuna yazılacak

Net etki (gelir − gider)

0,00Cari dönem kazancına etkisi

Gelecek döneme devreden

0,00Gider + gelir, net

05 · Uygulama notları

Kıst dönem faizinde esaslar

Hangi tutar hangi hesaba gider?

Kanuni çerçeve

• VUK md. 283: Gelecek bir hesap dönemine ait olarak peşin ödenen giderler ile cari hesap dönemine ait olup da henüz tahsil edilmemiş olan hasılat, mukayyet değer üzerinden aktifleştirilmek suretiyle değerlenir.
• VUK md. 287: Gelecek hesap dönemlerine ait olarak peşin tahsil olunan hasılat ile cari hesap dönemine ait olup henüz ödenmemiş olan giderler mukayyet değerleri üzerinden pasifleştirilmek suretiyle değerlenir.
• Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu E:2004/1, K:2004/1 (RG 19/4/2004-25791): Vadesi izleyen yıla sarkan kredi faizlerinden cari hesap dönemine isabet eden kısım, dönemsellik ilkesi gereğince o dönemin kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınır.

Tahakkuk ettirilen faiz gelirinde stopaj mahsubu

Vadeli mevduat, repo ve ters repo işlemlerinde değerleme gününe kadar tahakkuk eden faiz kurum kazancına dahil edildiğinde, bu gelire isabet eden vergi kesintisi de beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilebilir. Tebliğin ilgili bölümü şöyledir:

Buna göre, bu araçla hesaplanan döneme ait faiz geliri beyannameye dahil edildiğinde, o gelire isabet eden stopajın mahsubu için iki şart aranır: kesintinin beyanname verme süresinin sonuna kadar ödenmiş olması ve mahsubun beyannameye dahil edilen gelire isabet eden kısımla sınırlı tutulması. Araç stopaj tutarını hesaplamaz; mahsup edilecek kısım, beyannameye dahil edilen faiz gelirinin toplam faize oranı esas alınarak bulunur.

Taksitli kredilerde hangi tutar ve tarih yazılır?

Bu araç, bir satırda sabit bir anapara üzerinden faiz hesaplar. Taksitli kredilerde ise anapara her ödemede azalır, dolayısıyla kredinin tamamı tek satıra sığmaz. Dönem sonu tahakkuku bakımından buna gerek de yoktur: son anapara ödemesine kadar işleyen faiz, her taksitte ödenip gidere yazılmıştır. Kayda alınmayı bekleyen tek kısım, son anapara ödemesinden dönem sonuna kadar işleyen faiztir.

Buna göre satıra şunlar yazılır:

• Anapara — dönem sonuna kadar yapılan son anapara ödemesinden sonra kalan borç. Kredinin ilk kullandırım tutarı değil.
• Başlangıç — o son anapara ödemesinin tarihi. Kredinin kullandırıldığı tarih değil.
• Vade — kredinin nihai vadesi değil, bir sonraki taksit tarihi. Nihai vade yazılırsa, anaparanın aradaki taksitlerde tekrar azalacağı bir süre boyunca faiz hesaplanır ve devreden tutar olduğundan yüksek çıkar.

Son anapara ödemesi dönem başlangıcından da önceyse bir sorun çıkmaz; araç günleri önceki dönem ve cari dönem olarak kendiliğinden ayırır. Aynı mantık, anaparasından kısmen çekim yapılan mevduat ve verilen borçlar için de geçerlidir: son hareket tarihi ve o tarihten sonraki bakiye yazılır.

Dikkat edilecek hususlar

• Önceki dönemde başlamış kredi ve mevduatlarda, dönem başlangıcından önceki günlere isabet eden faiz ayrı sütunda gösterilir ve cari dönem sonucuna dahil edilmez; o tutarın geçmiş dönemde tahakkuk ettirilmiş olması gerekir. Özel hesap dönemi uygulayanlar dönem başlangıcı ve dönem sonu tarihlerini kendi dönemlerine göre girer.
• Vadesi dönem sonundan itibaren 12 ayı aşan satırlarda devreden tutarın bir kısmı kısa, bir kısmı uzun vadeli olabilir. Araç bu ayrımı vade tarihine göre tek seferde yapar; gerekirse satırı ikiye bölerek girin.
• Döviz cinsinden kredilerde anaparanın TL karşılığı üzerinden hesap yapın; kur farkı ayrı bir değerleme konusudur ve bu araçta hesaplanmaz.
• Hesaplanan faiz gideri, finansman gider kısıtlamasına tabi olabilir; yabancı kaynağı öz kaynağını aşan kurumlarda bu hesaplamayı ayrıca yapın.
• Örtülü sermaye, transfer fiyatlandırması ve binek otomobil kısıtlaması kapsamındaki faizler, dönemsellik ayrıştırmasından sonra ayrıca kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilir.
• Reeskont (VUK md. 281 ve 285) bu araçtan farklı bir işlemdir; senede bağlı alacak ve borçların değerlemesine ilişkindir.