Eriş Bağımsız Denetim ve YMM A.Ş. · Pratik Araçlar
e-Faturada ve e-Arşivde İptal ile İtiraz
İptal ile itiraz aynı şey değildir; GİB sistemine yapılan bildirim de Türk Ticaret Kanunu anlamında itirazın yerine geçmez. Bu sayfa, hangi belgede hangi yolun hangi sürede işlediğini kanun ve kılavuz metinlerine bağlı kalarak gösterir; aşağıdaki seçici ile kendi durumunuzu adım adım belirleyebilirsiniz.
01 · TEMEL AYRIM
İki ayrı katman: TTK ve VUK
Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Bir e-belgenin akıbeti iki ayrı hukuk katmanında belirlenir ve bu katmanlar birbirinin yerine geçmez.
Birinci katman
Türk Ticaret Kanunu
- Faturanın içeriğine itiraz burada yapılır.
- Süre: faturayı alan kişi için sekiz gün (md. 21/2).
- Yol: noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imza ile KEP (md. 18/3).
- Sonuç: itiraz edilmezse içerik kabul edilmiş sayılır.
İkinci katman
VUK 509 ve GİB kılavuzları
- Sistem içi iptal ile yapılan itirazın bildirimi burada düzenlenir.
- Dayanak: 509 Sıra No.lu Tebliğ’in V.10 bölümü (526 ile eklendi).
- Yol: e-Fatura İptal/İtiraz Portalı, GİB Portal, e-Arşiv Portal veya rapor.
- Sonuç: belgenin sanal Ba/Bs formunda görünüp görünmemesi.
(3) Tacirler arasında, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe, sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılır.
(2) Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.
V.10. e-Belgelere İlişkin İptal/İtiraz, İhbar ve İhtarların Bildirilmesi
Bu Tebliğ kapsamında düzenlenen e-Belgelere ilişkin olarak 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 18 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılan ihbar veya ihtarlar ile e-Belge iptal işlemlerinin 1/5/2021 tarihinden itibaren, ebelge.gib.gov.tr adresinde yayımlanacak kılavuzda belirtilen usul, esas ve süreler içinde, elektronik ortamda Başkanlık bilgi işlem sistemine bildirilmesi zorunludur.
Ancak ihtar ve itiraz bildirimlerinin Sistem içinden yapılabilmesi için öncelikle TTK Madde 18’de belirtilen yöntem ve süreler dâhilinde söz konusu e-Faturaya itiraz edilmesi gerekmektedir. İhtar ve itirazların sistem içinden yapılması mümkün olmayıp, Bildirimin amacı, TTK kapsamında yapılan ihtar ve itiraz hakkında Başkanlığa bilgi verilmesidir.
Yukarıdaki alıntılar, mevzuat.gov.tr’deki güncel Tebliğ metni, 6102 sayılı Kanun metni ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın kılavuz PDF’leri üzerinden birebir aktarılmıştır; kılavuz cümlelerindeki büyük harf ve noktalama kullanımı da özgün hâliyle korunmuştur.
02 · SEÇİCİ
Durumunuz hangi yola giriyor?
Belge türünü, ne yapmak istediğinizi ve tarafınızı seçin. Sonuç, dayandığı kılavuz veya kanun cümlesiyle birlikte gösterilir.
Senaryoyu bilmiyorsanız faturanın XML künyesindeki profil bilgisine bakın.
İptal, belgenin sistemdeki varlığını sonlandırır; itiraz, içeriğine karşı çıkmaktır.
Sekiz gün, belgenin alıcıya iletilme tarihinden sayılır. İzleyen ayın 15’i ise belgenin ait olduğu aya göre belirlenir ve itiraz bildiriminin karşı tarafça onaylanması için tanınan süredir.
Sonuç
Seçim yapın
Bu zaman durumunda yolların hâli
Seçici, yalnızca GİB kılavuzlarında ve 509 Sıra No.lu Tebliğ’de yazılı usulü gösterir. Somut olayın ticari ve hukuki sonuçları, sözleşme hükümleri, zamanaşımı ve ispat meseleleri bu sayfanın kapsamı dışındadır.
03 · TTK BOYUTU
Sistem içi işlem, TTK itirazının yerine geçer mi?
Uygulamada en çok sorulan soru budur. Cevap senaryoya göre değişir ve ayrım tek bir noktada düğümlenir: yaptığınız işlem tek taraflı mı, yoksa karşı tarafın onayına mı bağlı?
| Ticari fatura Ret uygulama yanıtı |
Temel fatura ve e-Arşiv İptal talebi |
|
|---|---|---|
| İşlemin niteliği | Tek taraflıdır; gönderildiği anda sonucunu doğurur. | Bir taleptir; karşı tarafın onaylama zorunluluğu yoktur. |
| Kılavuzdaki yeri | İtiraz yöntemleri arasında sayılmıştır. | İptal yöntemidir; itiraz olarak sayılmamıştır. |
| Ayrıca TTK itirazı | Kural olarak gerekmez | Gerekir |
Ticari faturada neden kural olarak gerekmiyor
Kılavuz, ret uygulama yanıtını doğrudan bir itiraz yöntemi olarak sayar: e-Fatura uygulamasında itiraz işlemleri, Ticari fatura senaryosunda düzenlenen faturalara, faturanın alıcıya iletildiği tarihten itibaren 8 günlük süre içinde e-Fatura sistemi içinden red uygulama yanıtı ile ya da harici yöntemlerle … yapılmaktadır.
Hukuki dayanağı da vardır: TTK md. 21/2 faturaya itiraz için herhangi bir şekil şartı öngörmez; md. 18/3’teki dört yol ise kendi metniyle temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlarla sınırlıdır.
İki pratik nokta: ret gerekçesini içeriğe yönelik biçimde yazın; boş bırakılan ya da yalnızca muhasebe hatası denilen bir gerekçe, içeriğe itiraz edilip edilmediğini tartışmalı kılar. Ret uygulama yanıtı sistem içinde kaldığından ayrıca portalden bildirim yapmanız da gerekmez; bildirim yalnızca harici yolla itiraz edilmişse gereklidir.
Temel faturada ve e-Arşivde neden gerekiyor
- İptal talebi bir beyan değil, bir öneridir. Kılavuz açıkça söyler: karşı tarafın onaylama zorunluluğu yoktur. Ret uygulama yanıtı tek taraflı sonuç doğururken iptal talebi karşı tarafın iradesine bağlıdır.
- Kılavuz bu senaryoda sistem içi itiraz yolu tanımaz. Temel ve diğer fatura senaryolarında itirazın sadece harici yöntemlerle yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla iptal talebi oluşturmakla itiraz etmiş olmazsınız.
- Asıl tehlike süredir. Talebi üçüncü günde oluşturup dokuzuncu günde ret cevabı alırsanız hem iptal gerçekleşmemiş hem de sekiz günlük itiraz süresi dolmuş olur; içeriğin kabul edilmiş sayılacağına dair karine doğar. Talep beklerken saat işlemeye devam eder.
Bu nedenle temel faturada ve e-Arşiv belgelerinde içeriğe itirazınız varsa, iptal talebini oluşturmuş olsanız bile sekiz gün dolmadan noter veya kayıtlı elektronik posta yoluyla itirazı da yapın. İptal onaylanırsa itiraz gereksiz kalır, bir zararı olmaz; onaylanmazsa sizi koruyacak tek işlem odur.
İtiraz, faturayı alanın hakkıdır. Yanlış fatura düzenleyen satıcı iseniz kendi faturanıza itiraz etmezsiniz; elinizdeki yol iptal talebi ve alıcının onayıdır, o da gelmezse konu vergisel düzeltme kurallarına kalır. İçeriğe katılmayan alıcı iseniz itiraz sizin hakkınızdır ve iptal talebi onun yerini tutmaz.
Md. 18/3’teki şekil şartlarının geçerlilik şartı mı yoksa ispat şartı mı olduğu ve faturaya itirazı kapsayıp kapsamadığı öğretide tartışmalıdır; bir vergi idaresi kılavuzu bu tartışmayı bağlayıcı biçimde çözmez. Sekiz günlük sürenin kaçırılması, sonradan telafisi güç bir hak kaybına yol açabilir.
Bu sayfa vergisel usulü anlatır; uyuşmazlığın hukuki sonuçlarını değerlendirmez ve hukuki görüş yerine geçmez. İhtilafa dönme ihtimali bulunan ya da tutarı önemli olan faturalarda, süre dolmadan avukatınıza danışarak itirazın yöntemine ve içeriğine birlikte karar vermenizi önemle tavsiye ederiz. Tereddüt hâlinde, ticari senaryoda ret uygulama yanıtına ek olarak kayıtlı elektronik posta ile de itiraz etmek neredeyse maliyetsiz bir güvencedir.
04 · SÜRELER
Üç ayrı süre vardır, üçü de farklıdır
Süreleri karıştırmak, uygulamadaki hataların büyük bölümünün kaynağıdır.
İPTAL
İptal işlemi her durumda 8 günlük süre içinde yapılmalıdır.Bu süre sistemsel olarak da kapalıdır:
8 günü aşan sürelerde sistem talep oluşturulmasına ya da talebin onaylanmasına imkan vermemektedir.
İTİRAZ
15’i · ONAY
Sekiz gün belgenin alıcıya iletilme tarihinden, izleyen ayın 15’i ise belgenin ait olduğu aydan hesaplanır. Belge, ait olduğu ay içinde iletildiğinde sekiz günlük süre her hâlükârda izleyen ayın 15’inden önce dolar; seçicideki üç zaman durumu bu olağan sıralamaya göre kurulmuştur. Belgenin ait olduğu aydan belirgin biçimde geç iletildiği durumlarda iki süre ters dönebilir; böyle bir olayda her iki tarihi ayrı ayrı hesaplayın.
TTK md. 21/2’deki sekiz günlük süre, faturanın içeriğinin kabul edilmiş sayılmasına ilişkin bir karine doğurur. Sürenin geçmesi, alacağın varlığına veya sözleşmeye ilişkin her türlü itirazın tümüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez; bu, somut uyuşmazlığa ve ispat durumuna göre değerlendirilecek bir hukuk meselesidir. Buna karşılık sistem içi iptal için sekiz gün mutlaktır: süre geçtikten sonra portal işlem yapılmasına izin vermez.
05 · SONUÇ
İşlemin sanal Ba/Bs formuna etkisi
Kılavuzların asıl düzenlediği sonuç budur. Temmuz 2021 döneminden itibaren e-belgeler Ba ve Bs formlarına dâhil edilmediğinden, İdare bu formları e-belge veri tabanı üzerinden kendisi oluşturmaktadır; kılavuzlar buna sanal Ba/Bs formu demektedir.
| İşlem ve sonuç | Alıcının sanal Ba formu | Satıcının sanal Bs formu |
|---|---|---|
| İptal talebi onaylandı | Yer almaz | Yer almaz |
| İptal talebi reddedildi ya da 8 gün içinde onaylanmadı | Yer alır | Yer alır |
| Alıcı itiraz etti, satıcı izleyen ayın 15’ine kadar kabul etti | Yer almaz | Yer almaz |
| Alıcı itiraz etti, satıcı reddetti ya da süresinde onaylamadı | Yer almaz | Yer alır |
| Satıcı itiraz bildirdi, alıcı izleyen ayın 15’ine kadar kabul etti | Yer almaz | Yer almaz |
| Satıcı itiraz bildirdi, alıcı reddetti ya da süresinde onaylamadı | Yer alır | Yer almaz |
İtiraz, her hâlde itiraz eden tarafın kendi sanal formundan belgeyi düşürür. Belge, talebi kabul etmeyen veya süresinde yanıtlamayan tarafın formunda kalır. Dolayısıyla karşı tarafın sessiz kalması, itiraz edeni değil, sessiz kalanı etkiler.
İptal talebi reddedilir ya da sekiz gün içinde yanıtsız kalırsa belge her iki tarafın sanal formunda kalmaya devam eder. Bu durumda belgenin sanal formunuzdan düşmesinin tek yolu, süresinde yapılmış harici bir itiraz ve bunun İptal/İtiraz Portalı üzerinden bildirilmesidir. Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere bu bildirim, karşı taraf onaylamasa dahi belgeyi itiraz eden tarafın formundan düşürür.
Bu nedenle iptal talebinin sonucunu beklemek doğru bir strateji değildir. Talebi üçüncü günde oluşturup dokuzuncu günde ret cevabı alırsanız geriye dönecek süreniz kalmaz: sekiz günlük itiraz süresi de dolmuş olur. Süre dolmadan itirazı da yapıp bildirmek gerekir.
İtiraz edilen ve bu nedenle sanal formdan düşen bir faturanın kayıtlara alınmaması, kayıtlarınız ile İdare’nin e-belge verisi arasındaki tutarlılık bakımından önemlidir. Bu husus, işlemin ticari ve hukuki sonuçlarından ayrı olarak değerlendirilmelidir.
Bu tablo yalnızca belgenin İdare’nin analizlerinde hangi tarafın formunda görüneceğini gösterir. Belgenin kayıtlara, katma değer vergisi beyanına ve dönem kazancına etkisi Vergi Usul Kanunu ile ilgili vergi kanunlarının kendi kurallarına tabidir.
Süresinde iptal edilen ve kayıtlara hiç alınmamış bir belge için ayrıca bir düzeltme işlemi gerekmez; sanal Ba/Bs verisi de bu durumla uyumludur. Buna karşılık iptal, vergiyi doğuran olayı ortadan kaldırmaz: teslim veya hizmet gerçekleşmişse belge düzenleme yükümlülüğü sürer ve iptal edilen belgenin yerine doğru belgenin düzenlenmesi gerekir.
06 · SIK YAPILAN HATALAR
Uygulamada en çok karşılaşılan altı yanılgı
- Portalden bildirim yapıp itiraz ettiğini sanmak. Kılavuz açıktır: ihtar ve itirazlar sistem içinden yapılamaz, sistemdeki işlem yalnızca bildirimdir. Önce noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP yoluyla itiraz etmiş olmanız gerekir.
- Adi e-postayı itiraz yolu saymak. TTK md. 18/3 dört yol sayar ve elektronik yol olarak yalnızca güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemini kabul eder. Kılavuzda itiraz belgesinin numarası, tarihi ve yöntemi sisteme ayrı ayrı girilir; adi e-postanın bu alanlara girilecek bir künyesi yoktur.
- İptal ile itirazı aynı işlem sanmak. Ticari fatura senaryosunda iptal sistem içinden ret uygulama yanıtı ile yapılır; temel fatura senaryosunda iptal portal üzerinden talep-onay ile yürür ve karşı tarafın onaylama zorunluluğu yoktur.
- Onay süresini sekiz gün sanmak. İtiraz bildiriminin karşı tarafça kabulü için süre, belgenin ait olduğu ayı izleyen ayın 15’inci günü sonudur. Sekiz günlük süre iptal işlemine ve TTK’daki itiraza aittir.
- Kamu fatura senaryosunda iptal aramak. Kılavuza göre kamu fatura senaryosunda portal yalnızca itiraz uygulaması için ve yalnızca satıcı tarafından kullanılabilir; bu senaryoda alıcı onayı da aranmaz.
- Özel entegratör kullanırken portalde işlem beklemek. Özel entegratör ve entegrasyon yöntemini kullananlar e-Arşiv tarafında iptal ve itiraz taleplerini rapor yoluyla iletir; bu yolla iletilen talep için satıcının portalde ayrıca yapacağı bir işlem bulunmaz.
07 · KAYNAKLAR
Kullanılan metinler
Sayfadaki bütün alıntılar aşağıdaki metinlerden birebir aktarılmıştır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, md. 18 ve md. 21
RG 14/2/2011-27846. Her iki madde de özgün hâliyle yürürlüktedir; metinlerinde değişiklik yapılmamıştır. mevzuat.gov.tr
509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, V.10
RG 19/10/2019-30923. V.10 bölümü, 526 Sıra No.lu Tebliğ ile eklenmiştir (RG 9/2/2021-31390) ve sonraki tebliğlerle değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr
e-Fatura Uygulaması İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu
Gelir İdaresi Başkanlığı, Versiyon 1.2, Ocak 2025 (değişiklik tarihi 03.01.2025). ebelge.gib.gov.tr
e-Arşiv Uygulamaları (e-Arşiv Fatura, e-Serbest Meslek Makbuzu) İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu
Gelir İdaresi Başkanlığı, Versiyon 1.1, Ocak 2025 (değişiklik tarihi 03.01.2025). ebelge.gib.gov.tr
e-Fatura İptal/İtiraz Portalı
Mali mühür veya elektronik imza ile ve GİB imzalama aracı çalışır durumdayken kullanılır. portal.efatura.gov.tr/FaturaIptal
Kılavuzlar sürüm numarasıyla güncellenmektedir. Bu sayfa e-Fatura kılavuzunun 1.2 ve e-Arşiv kılavuzunun 1.1 sürümlerine göre hazırlanmıştır; işlem yapmadan önce ebelge.gib.gov.tr adresinden daha yeni bir sürüm yayımlanıp yayımlanmadığını kontrol etmenizi öneririz.