Vergi incelemesi, baştan sona kurallara bağlanmış bir süreçtir. Bu sayfa incelemenin akışını, yasal süreleri ve en önemlisi mükellefin hangi aşamada neyi talep edebileceğini, ilgili madde metinleriyle birlikte veriyor.
- Çerçeve Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- Resmî Gazete 31.10.2011 / 28101
- Son değişiklik 13.05.2025 / 32899
- Dayanak VUK madde 140
İnceleme nasıl ilerler
Önce sürecin iskeletini görmekte fayda var. Aşağıdaki adımların her birinde mükellefin kullanabileceği bir hak ya da talep imkânı bulunuyor; bunları ikinci bölümde tek tek ele alıyoruz.
- 1 Görevlendirme İnceleme görevi yazı ile verilir. Yazıda incelenecek kişi, konu, incelemenin türü (tam veya sınırlı), gerekçesi, dönemi ve süresi yer alır.
- 2 İşe başlama İnceleme elemanı dosyayı ve vergi dairesindeki kayıtları tetkik eder. Mükellefe veya sektörüne yönelik her türlü araştırma, bilgi isteme ve yazışma işe başlandığını gösterir. Görevin verilmesinden itibaren 5 gün
- 3 İncelemeye başlama bildirimi İnceleme, “İncelemeye Başlama Bildirimi” ile başlar. Bildirimin bir örneği mükellefe, bir örneği inceleme biriminin kendisine, bir örneği de mükellefin vergi dairesine gider. Görevin verilmesinden itibaren 15 gün
- 4 Defter ve belgelerin istenmesi Defter ve belgeler yazılı olarak istenir ve tutanakla teslim alınır. Elektronik tutulmasına izin verilen defterlerin Bakanlık sistemi üzerinden ibrazı esastır. İbraz süresi en az 15 gün
- 5 İncelemenin yürütülmesi İnceleme esas itibarıyla dairede yapılır. Mükellefin yazılı talebi ve iş yerinin müsait olması hâlinde iş yerinde de yapılabilir. Tam 1 yıl · Sınırlı 6 ay · KDV iade 3 ay
- 6 İnceleme tutanağı Vergilendirmeye ilişkin olaylar ve hesap durumları tutanakla tespit edilir. Mükellefin itiraz ve mülahazaları ile ibraz ettiği özelgeler tutanağa geçirilir.
- 7 Vergi inceleme raporu Rapor vergi türü ve dönemi itibarıyla ayrı ayrı düzenlenir. Mükellefin tutanaktaki itirazları ve bunların değerlendirmesi raporda yer alır.
- 8 Rapor değerlendirme komisyonu Rapor, vergi dairesine gönderilmeden önce komisyonca mevzuata ve özelgelere uygunluk yönünden değerlendirilir. Mükellef bu aşamada dinlenmeyi talep edebilir.
- 9 Sonuç Eleştiri gerektiren bir husus bulunmazsa durum mükellefe yazı ile bildirilir. Tarhiyat önerilmişse rapor vergi dairesine gider ve ihbarname düzenlenir. Defter ve belgelerin iadesi 15 gün
Yasal süreler
| İnceleme türü | Normal süre | Verilebilecek ek süre | Azami |
|---|---|---|---|
| Tam inceleme | 1 yıl | 6 ay | 18 ay |
| Sınırlı inceleme | 6 ay | 6 ay | 12 ay |
| KDV iade incelemesi | 3 ay | 2 ay | 5 ay |
Süre, incelemeye başlanıldığı tarihten işler ve incelemeye başlama tarihi, incelemeye başlama bildiriminin düzenlendiği tarihtir. Sınırlı inceleme sonradan tam incelemeye dönüşürse süre, sınırlı incelemeye başlanılan tarihten hesaplanır. Ek süre talebinin, sürenin bitiminden en geç on gün önce yapılması gerekir.
“Bu durumda, incelemenin bitirilememe nedeni ilgili birim tarafından nezdinde inceleme yapılana yazılı olarak bildirilir.”
Yönetmelik madde 23 fıkra (3)
Yani ek süre verildiyse bunun gerekçesinin size yazılı olarak bildirilmesi gerekir; bildirim gelmemişse istenebilir.
Mükellefin hakları, aşama aşama
İnceleme başlarken
Kimlik görme hakkı
“Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar yanlarında memuriyet sıfatlarını ve inceleme yetkisini gösteren fotoğraflı resmi bir kimlik bulundururlar ve gittikleri yerde işe başlamadan evvel bu kimliği ilgililere gösterirler.”
Yönetmelik madde 10
Uygulamada: Kimlik gösterilmeden işe başlanamaz. Göreviniz kimliği görmek değil, gösterilmesini beklemektir.
İncelemenin konusunu ve dönemini bilme hakkı
İncelemeye başlama bildiriminde asgari olarak incelemenin türü, incelemeye alınma gerekçesi, konusu, dönemi ve vergi türü yer alır. Bildirimde ayrıca şu zorunlu unsur vardır:
“Mükelleflerin incelemeyle ilgili hak ve yükümlülükleri hakkında bilgi.”
Yönetmelik madde 11 fıkra (1) bent (g)
Uygulamada: Bu unsurlardan biri eksikse bildirimin tamamlanmasını isteyebilirsiniz.
İnceleme konusu ve dönemi dışına çıkılmamasını isteme hakkı
“Vergi incelemesi, sadece inceleme görev yazısında belirtilen konu ve döneme ilişkin olarak yapılır. İnceleme konusu ve dönemi ile ilgili olmayan herhangi bir hususa ilişkin mükelleften bilgi ve belge talebinde bulunulamaz.”
Yönetmelik madde 6 fıkra (3)
Uygulamada: Bu, mükellefin en güçlü usul haklarından biridir. Kapsam dışı bir bilgi veya belge istendiğinde, talebin hangi konu ve döneme ilişkin olduğunun yazılı olarak açıklanmasını istemek yerindedir. İncelemenin türü veya mahiyeti sonradan değiştirilirse bunun nedeni de size bildirilmek zorundadır.
Defter ve belge ibrazında
Yazılı talep ve en az on beş günlük süre
“Yazıda, ibraz edilecek defter ve belgeler ile on beş günden az olmamak üzere ibraz süresine, ibraz yerine ve ibraz edilmemesi halinde uygulanacak müeyyidelere yer verilir.”
Yönetmelik madde 12 fıkra (1)
Uygulamada: Sözlü istemle ibraz zorunluluğu doğmaz. On beş günden kısa süre verilemez; süre yeterli değilse gerekçeli olarak uzatılmasını talep edin.
Haklı mazeret hâlinde ek süre
“Haklı bir mazeret gösterenlere, defter ve belgelerini daireye getirmeleri için uygun bir süre verilir.”
Yönetmelik madde 13 fıkra (3)
Uygulamada: Mazeretin yazılı ve belgeli olması önemlidir. Mazeretsiz getirmeyenler ibraz etmemiş sayılır ve bunun ağır sonuçları vardır.
Kendi ilinizdeki dairede teslim
İnceleme elemanının çalışma yeri sizin ilinizde değilse, defter ve belgeler sizin iş yerinizin (yoksa ikametgâhınızın) bulunduğu ildeki dairede teslim alınır. Tersi de mümkündür:
“Mükellefin talebi halinde defter ve belgeler inceleme görevi verilenin sürekli çalışma yerindeki dairede de teslim alınabilir.”
Yönetmelik madde 12 fıkra (5)
Uygulamada: Tercih sizindir. Başka bir ile gitmek zorunda bırakılamazsınız.
İnceleme yeri ve zamanı
İncelemenin iş yerinde yapılmasını talep hakkı
Kural, incelemenin dairede yapılmasıdır. Bunun istisnası mükellefin kendi talebidir:
“Mükellef ve vergi sorumlusunun yazılı olarak talepte bulunması ve iş yerinin müsait olduğunun tespit edilmesi halinde, inceleme iş yerinde de yapılabilir.”
Yönetmelik madde 13 fıkra (5)
Uygulamada: Belge hacmi büyükse ya da kayıtlar iş yerindeki sistemlerden izlenebiliyorsa bu talep işinizi kolaylaştırır. Talebin yazılı olması şarttır.
Mesai saatleri dışında çalışılmasına izin verme hakkı
“Vergi incelemesinin mükellefin işyerinde yapılması halinde, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, nezdinde inceleme yapılanın izni olmaksızın resmi çalışma saatleri dışında inceleme yapamazlar.”
Yönetmelik madde 14 fıkra (1)
Uygulamada: İzin vermek zorunda değilsiniz. Tutanak düzenlenmesi ve emniyet tedbirleri bu kuralın dışındadır; o hâlde dahi iş yerindeki faaliyetin sekteye uğratılmaması gerekir.
Tutanak aşaması
Tutanak, incelemenin en kritik anıdır: ileride yapılacak işlemler bakımından ispat vasıtasıdır. Bu nedenle haklarınızın çoğu burada yoğunlaşır.
Tutanak taslağını iki gün önceden görme hakkı
“Bu tutanakların taslakları, mükelleflerin itiraz ve mülahazalarının tutanağa geçirilebilmesini sağlamak amacıyla, mükelleflerin talep etmesi durumunda iki gün önceden mükelleflerin bilgisine sunulur. Tutanaklarda incelemeyi yapanın kanaatini belirten yorum, hüküm ve ifadelere yer verilmez.”
Yönetmelik madde 16 fıkra (2)
Uygulamada: Bu hak talebe bağlıdır; istemezseniz taslak verilmez. Tutanağın imzaya sunulduğu gün itiraz yazmak zordur, iki gün ise görüşünüzü hazırlamaya yeter. Talebinizin tutanakta kayıt altına alındığını da kontrol edin; yönetmelik, taslağın bilginize sunulduğu hususunun tutanakta yer almasını ayrıca arıyor.
İtiraz ve mülahazaların tutanağa yazılması
“İlgililerin itiraz ve mülahazaları varsa bunlar da tutanağa geçirilir.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 141
Uygulamada: İtirazınızı sözlü bırakmayın. Yazılmayan itiraz, ne raporda değerlendirilir ne de sonraki aşamalarda dayanak olur. Yönetmelik bu itirazların raporda ayrıntılı olarak değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
Özelgenizi tutanağa ekletme hakkı
“Mükelleflerin, inceleme sırasında vergi kanunlarına göre eleştiri konusu yapılacak hususlarla ilgili olarak inceleme elemanına özelge ibraz etmesi durumunda, özelge inceleme tutanağına dâhil edilir. Özelgenin mükellefin durumunu açıklayıp açıklamadığı hususu, inceleme elemanı tarafından düzenlenen raporda değerlendirilir.”
Yönetmelik madde 18 fıkra (2)
Uygulamada: Elinizde konuya ilişkin bir özelge varsa mutlaka tutanağa koydurun. Özelgeye uygun hareket edilmiş olması, Vergi Usul Kanununun 369 uncu maddesi çerçevesinde ceza kesilmemesi sonucunu doğurabilir.
Sonuçların açıklanmasını isteme
“Tutanakta yer alan hususların vergi kanunları karşısında yapılması muhtemel işlemler bakımından ispatlama vasıtası olduğu ve yapılması muhtemel işlemlerin neler olduğu mükellefe izah edilir.”
Yönetmelik madde 16 fıkra (5)
Uygulamada: Bu izahın yapılmış olduğu tutanakta ayrıca belirtilir. İmzadan önce “bu tespitin sonucu nedir” sorusunu sormak hakkınızdır.
İmzalamama hakkı ve sonuçları
“Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, ilgilileri tutanakları imzalamaları için zorlayamazlar. İlgililer tutanakları imzalamaktan çekindikleri takdirde tutanakta bahis konusu edilen olaylar ve hesap durumlarını ihtiva eden defter ve belgeler, nezdinde inceleme yapılandan rızasına bakılmaksızın alınır ve inceleme neticesinde tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar kesinleşinceye kadar geri verilmez. İlgililer her zaman bu tutanakları imzalayarak defter ve belgeleri geri alabilirler.”
Yönetmelik madde 16 fıkra (6)
Uygulamada: İmzalamama bir haktır, ama bedeli defter ve belgelerin alıkonulmasıdır. Çoğu durumda daha etkili yol, itirazları tutanağa yazdırıp imzalamaktır: böylece hem itirazınız kayda geçer hem defterleriniz sizde kalır.
Tutanağın bir nüshasını alma
“Düzenlenen tutanakların birer nüshasının tutanakları imza edenlere verilmesi zorunludur.”
Yönetmelik madde 16 fıkra (4)
Uygulamada: Zorunluluk, talebe bağlı değildir. Tutanak elektronik ortamda düzenlenmişse güvenli elektronik imza ile imzalanır.
Komisyonda dinlenme talebini tutanağa yazdırma
Yönetmelik, tutanakta yer alması gereken unsurlar arasında şunu sayıyor:
“Mükelleflerin Rapor Değerlendirme Komisyonlarında dinlenme talebinin olup olmadığına ilişkin ifade,”
Yönetmelik madde 17 fıkra (1) bent (g)
Uygulamada: Tutanak imzalanırken sorulması gereken bir husustur. Talebinizi burada belirtmek, sonraki aşamada dinlenme imkânınızı güvenceye alır. Ayrıntısı için aşağıdaki beşinci bölüme bakın.
İnceleme sonrası
İtirazlarınızın raporda değerlendirilmesi
“Mükellefin inceleme esnasında ileri sürdüğü ve tutanakta yer alan itiraz ve mülahazaları ile bunlara ilişkin ayrıntılı değerlendirmelere raporun eleştirilen hususlar bölümünde yer verilir.”
Yönetmelik madde 19 fıkra (4)
Uygulamada: Rapor yalnızca eleştiriyi değil, itirazınıza verilen cevabı da içermek zorundadır. Aynı fıkra, önerilen vergi ve ceza tutarlarının tereddüde yer vermeyecek açıklıkta gösterilmesini de arıyor.
Eleştiri çıkmazsa yazılı bildirim
“Yapılan vergi incelemesi sonucunda, inceleme konusu ve dönemine ilişkin eleştiriyi gerektirecek herhangi bir hususun tespit edilememesi halinde bu durum ilgili birim tarafından mükellefe yazı ile bildirilir.”
Yönetmelik madde 19 fıkra (5)
Uygulamada: İnceleme sessizce kapanmaz. Bildirim gelmediyse istenebilir. Vergi Usul Kanununun 140 ıncı maddesinin dördüncü bendi de ayrıca şunu söylüyor: “İnceleme bitince, bunun yapıldığını gösteren bir vesika nezdinde inceleme yapılana verilir.”
Defter ve belgelerin iadesi
“Mükellefin defter ve belgeleri, ilgili rapor değerlendirme komisyonunun rapora ilişkin nihai değerlendirmesinin incelemeyi yapana iletildiği tarihten itibaren en geç on beş gün içerisinde bir tutanak ile iade edilir.”
Yönetmelik madde 22 fıkra (1)
Uygulamada: İade de tutanakla yapılır. Sistem üzerinden ibraz edilen elektronik defter ve belgeler ise nihai değerlendirmeyi izleyen en geç otuz gün içinde sistemden silinir.
Vergi mahremiyeti
“Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, görevleri dolayısıyla, mükellefin ve mükellefle ilgili kimselerin şahıslarına, muamele ve hesap durumlarına, işlerine, işletmelerine, servetlerine veya mesleklerine ilişkin olarak öğrendikleri sırları veya gizli kalması gerekli diğer hususları ifşa edemezler ve kendilerinin veya üçüncü şahısların yararına kullanamazlar. Bu yasak, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar görevlerinden ayrılsalar dahi devam eder.”
Yönetmelik madde 15
Uygulamada: Yasak görevden ayrılmayla sona ermez.
Her aşamada geçerli olan ilkeler
Yönetmeliğin 5 inci maddesi, inceleme elemanının uymak zorunda olduğu temel ilkeleri sayıyor. Üçü doğrudan mükellefi ilgilendiriyor:
“Yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini, mükellefin hak ve hukukunu da gözetmek suretiyle denetlemek.”
“Mükelleflere ve diğer şahıslara karşı nazik, ölçülü ve mesleki saygınlığın gerektirdiği şekilde tutarlı davranmak.”
“Amacın, ödenmesi gereken vergi tutarını doğru olarak tespit etmek olduğunu daima göz önünde bulundurmak ve bu çerçevede inceleme sonucunda, gerekmesi halinde, mükellef lehine düzeltmelerin de yapılmasını sağlamak.”
Yönetmelik madde 5 fıkra (1), bentler (a), (c) ve (f)
Son bent özellikle önemli: incelemenin amacı matrah bulmak değil, ödenmesi gereken vergiyi doğru tespit etmektir. Lehinize bir düzeltme gerekiyorsa bunun da yapılmasını talep edebilirsiniz.
Neyi, ne zaman, nasıl talep edersiniz
Yukarıdaki hakların talebe bağlı olanlarını tek tabloda topladık. Sağ sütun, talebin hangi ana kadar yapılabileceğini gösteriyor.
| Talep | Nasıl | Ne zamana kadar | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İncelemenin iş yerinde yapılması | Yazılı talep | İnceleme süresince | Yönetmelik md. 13/5 |
| Defter ve belgelerin inceleme elemanının ilindeki dairede teslimi | Talep | İbrazdan önce | Yönetmelik md. 12/5 |
| İbraz için ek süre | Haklı mazeretin yazılı bildirimi | İbraz süresi dolmadan | Yönetmelik md. 13/3 |
| Tutanak taslağının iki gün önceden verilmesi | Talep | Tutanak düzenlenmeden önce | Yönetmelik md. 16/2 |
| İtiraz ve mülahazaların tutanağa geçirilmesi | Tutanağa yazdırma | Tutanak imzalanırken | VUK md. 141 |
| Özelgenin tutanağa dâhil edilmesi | Özelgenin ibrazı | Tutanak imzalanırken | Yönetmelik md. 18/2 |
| Tutanağın mükellefin ilindeki dairede imzalanması | Talep | İmzadan önce | Yönetmelik md. 16/4 |
| Rapor değerlendirme komisyonunda dinlenme | Tutanağa yazdırma veya komisyona talep | Rapor komisyonda görüşülmeden önce | Yönetmelik md. 17/1-g, RDK Yönetmeliği md. 14 |
| Dinlenmeden önce rapor özetinin verilmesi | Dinlenme talebine bağlı, kendiliğinden | Dinlenmeden önce | RDK Yönetmeliği md. 14/2 |
| Tarhiyat öncesi uzlaşma | Yazılı başvuru veya tutanağa yazdırma | Son tutanağın düzenlenmesine kadar | TÖU Yönetmeliği md. 8 ve 9 |
| İnceleme bittiğine dair vesika | Talep | İnceleme bitiminde | VUK md. 140/4 |
İncelemeyle bağlantılı diğer haklar
Aşağıdakiler Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte değil, kendi mevzuatlarında düzenlenmiştir. Buna karşılık inceleme sürecinde kullanılırlar ve çoğu zaman sonucu belirlerler.
Rapor değerlendirme komisyonunda dinlenme ve rapor özeti
“Komisyonlar, gerekli gördüğü durumlarda ya da talepleri üzerine mükellefi veya inceleme elemanını dinleyebilir.”
“Dinlenmeden önce raporlarda eleştiri konusu yapılan hususlar hakkında bilgi içeren rapor özetleri mükelleflere verilir.”
Rapor Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, madde 14 fıkra (1) ve (2)
Uygulamada: İkinci fıkra çok işlevseldir: dinlenme talep ettiğinizde, eleştiri konusu hususları içeren rapor özeti size dinlenmeden önce verilir. Yani komisyona savunmanızı hazırlıklı gidersiniz. Komisyon raporu yalnızca kanunlara değil, Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ, sirküler ve özelgelere uygunluk yönünden de değerlendirir.
Tarhiyat öncesi uzlaşma
“Nezdinde vergi incelemesi yapılan kimseler, incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilirler.”
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği, madde 9 fıkra (1)
“Uzlaşma talebinin inceleme tutanağında yer alması, ilgili mercie yapılmış yazılı başvuru yerine geçer.”
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği, madde 8 fıkra (2)
Uygulamada: Süre sınırı kesindir: son tutanak düzenlendikten sonra tarhiyat öncesi uzlaşma istenemez. En pratik yol, talebi doğrudan inceleme tutanağına yazdırmaktır. Vergi Usul Kanununun Ek 11 inci maddesi uyarınca, kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilecek cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır; uzlaşma sağlanırsa o husus hakkında dava açılamaz ve şikâyette bulunulamaz. 7524 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra uzlaşmanın konusu yalnızca cezalardır; vergi aslı uzlaşma kapsamı dışındadır.
İzaha davet
“Vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce verginin ziyaa uğradığına delalet eden emareler bulunduğuna dair yetkili merciler tarafından yapılmış ön tespitler hakkında tespit tarihine kadar ihbarda bulunulmamış olması kaydıyla mükellefler izaha davet edilebilir.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 370 fıkra (a)
Uygulamada: Bu, incelemeden önceki aşamadır. İzah yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde izahta bulunulur; izah yeterli görülürse inceleme yapılmaz. Yeterli görülmezse otuz gün içinde beyan düzeltilip vergi gecikme zammı oranındaki zamla ödendiğinde ceza indirimli uygulanır. İzaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, o tespitle sınırlı olarak pişmanlıktan yararlanamaz.
Pişmanlık
İnceleme başlamadan önce kendiliğinden dilekçe ile bildirimde bulunulursa, Vergi Usul Kanununun 371 inci maddesindeki şartların sağlanması kaydıyla vergi ziyaı cezası kesilmez.
Uygulamada: Pişmanlık yalnızca inceleme başlamadan önce kullanılabilir; incelemeye başlama bildiriminin tebliği bu kapıyı kapatır. Bu nedenle bildirimin tarihi pişmanlık açısından belirleyicidir. İnceleme bitip ihbarname tebliğ edildikten sonra devreye giren yollar aşağıdaki 06 numaralı bölümdedir.
İhbarname tebliğ edildikten sonra dört yol
İnceleme raporu üzerine vergi ve/veya ceza ihbarnamesi tebliğ edildiğinde otuz günlük ortak bir süre işlemeye başlar. Bu sürede üç yoldan biri seçilir; dördüncü yol ise dava açılıp karar alındıktan sonra gündeme gelir. Yolların bir kısmı birbirini dışladığı için tercihin baştan yapılması gerekir.
| Yol | Hangi aşamada | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tarhiyat öncesi uzlaşma | İnceleme sürerken | Son tutanak düzenlenene kadar | VUK Ek madde 11 |
| Cezalarda indirim | İhbarnamenin tebliğinden sonra | 30 gün | VUK madde 376 |
| Tarhiyat sonrası uzlaşma | İhbarnamenin tebliğinden sonra | 30 gün | VUK Ek madde 1 |
| Vergi mahkemesinde dava | İhbarnamenin tebliğinden sonra | 30 gün | VUK madde 377, İYUK madde 7 |
| Kanun yolundan vazgeçme | Mahkeme kararının tebliğinden sonra | İstinaf veya temyiz süresi: 30 gün | VUK madde 379 |
1 · Cezalarda indirim
“İkmalen, resen veya idarece tarh edilen vergiyi veya vergi farkını ve vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısını ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili vergi dairesine başvurarak vadesinde veya 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse kesilen cezanın yarısı … indirilir.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 376 fıkra (1) bent (1)
“Mükellef veya vergi sorumlusu ödeyeceğini bildirdiği vergi ve vergi cezasını yukarıda yazılı süre içinde ödemez veya dava konusu yaparsa bu madde hükmünden faydalandırılmaz.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 376
Uygulamada: Otuz gün içinde vergi dairesine yazılı başvuru yapılır; vergi aslının tamamı ile cezaların yarısı vadesinde (veya teminat gösterilerek vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde) ödenir, kesilen cezanın yarısı silinir. En hızlı ve sonucu en kesin yol budur; karşılığında dava hakkından vazgeçilir. Vergi aslına tabi olmaksızın kesilen usulsüzlük cezaları için de uygulanır.
2 · Tarhiyat sonrası uzlaşma
“Mükellef tarafından, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile … Türk lirasını aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının … tahakkuk edecek miktarları konusunda, vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten ya da 369 uncu maddede yazılı yanılmadan kaynaklandığının veya bu Kanunun 116, 117 ve 118 inci maddelerinde yazılı vergi hataları ile bunun dışında her türlü maddi hata bulunduğunun veya yargı kararları ile idarenin ihtilaf konusu olayda görüş farklılığının olduğunun ileri sürülmesi durumunda, idare bu bölümde yer alan hükümler çerçevesinde mükellefler ile uzlaşabilir.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek madde 1
“Uzlaşma talebi vergi ihbarnemesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.”
“Mükellef, uzlaşma görüşmelerinde, bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve 3568 sayılı Kanuna göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubu bulundurabilir.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek madde 1 — “ihbarnemesinin” ibaresi resmî metinde bu şekilde yer almaktadır
“Mükellef veya adına ceza kesilen; üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit olunan hususlar hakkında dava açılmaz ve hiçbir mercie şikayette bulunamaz.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek madde 6
Uygulamada: Talep otuz gün içinde yetkili uzlaşma komisyonuna yapılır ve tek kullanımlıktır: uzlaşma vaki olmazsa veya temin edilemezse yeniden talep edilemez. Uzlaşılan hususta dava açılamaz. Görüşmeye meslek odası temsilcisi ve bir YMM veya SMMM ile girilebilmesi kanunun açık hükmüdür. Kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen cezalar ile bu fiillere iştirak edenlere kesilen cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır.
3 · Vergi mahkemesinde dava
“Mükellefler ve kendilerine vergi cezası kesilenler, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde dava açabilirler.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 377 fıkra (1)
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 7 fıkra (1)
“Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur.”
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 27 fıkra (4)
Uygulamada: Süre, ihbarnamenin tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başlar. Davanın açılması, dava konusu edilen bölümün tahsilini kendiliğinden durdurur; ayrıca yürütmenin durdurulması istemeye gerek yoktur. Dava açılması hâlinde cezada indirimden yararlanılamaz. Mükellefler kendi beyan ettikleri matrahlara ve bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açamazlar; ihtirazi kayıt ile vergi hatalarına ilişkin hükümler saklıdır.
4 · Kanun yolundan vazgeçme
Bu yol dava açıldıktan sonra devreye girer: ilk derece mahkemesinin veya bölge idare mahkemesinin kararı üzerine, istinaf ya da temyize gitmek yerine karardaki tutarların kanunda yazılı oranları ödenerek ihtilaf sona erdirilir.
“Vergi/ceza ihbarnamesine karşı süresinde açılan davalarda, vergi mahkemesince verilen istinaf yolu açık kararlar ile bölge idare mahkemesince verilen temyiz yolu açık kararlarda (Danıştayın bozma kararı üzerine verilen kararlar hariç);”
“1. Kaldırılan vergi tutarının %60’ı, tasdik edilen vergi tutarının tamamı ile tasdik edilen vergi tutarına ilişkin vergi ziyaı cezasının %75’i,”
“2. Bağlı olduğu vergi aslı dava konusu yapılmayan veya 359 uncu maddede yazılı fiillere iştirak nedeniyle kesilen vergi ziyaı cezaları ile usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının kaldırılan tutarının %25’i ve tasdik edilen tutarının %75’i,”
“mükellef için geçerli olan kanun yoluna başvuru süresi içerisinde, dava konusu vergi ve/veya vergi cezalarının tümü için kanun yolundan vazgeçildiğine ilişkin dilekçenin ilgili vergi dairesine verilmesi şartıyla kanun yolundan vazgeçme dilekçesinin verildiği tarih itibarıyla başkaca bir işleme gerek kalmaksızın tahakkuk eder.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 379
| Karardaki sonuç | Ödenecek vergi aslı | Ödenecek ceza |
|---|---|---|
| Vergi kaldırıldı | %60 | — |
| Vergi tasdik edildi | %100 | Vergi ziyaı cezasının %75’i |
| Vergi aslına bağlı olmayan ceza kaldırıldı | — | %25 |
| Vergi aslına bağlı olmayan ceza tasdik edildi | — | %75 |
“Bu şekilde tahakkuk eden tutarlar tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu maddeye göre tahakkuk eden vergi ve/veya vergi cezalarının %80’inin, hesaplanacak gecikme faizi ile birlikte bu sürede tamamen ödenmesi şartıyla, vergi ve ceza tutarından %20 oranında indirim yapılır. Şu kadar ki, tasdik edilerek tahakkuk eden vergi tutarında indirim yapılmaz.”
“Kanun yolundan vazgeçilmesi hâlinde idarece de ihtilaf sürdürülmez.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 379
Uygulamada: Dilekçe, mükellef için geçerli olan istinaf veya temyiz süresi (kararın tebliğinden itibaren otuz gün) içinde vergi dairesine verilir ve dava konusunun tümünü kapsamak zorundadır. Dilekçenin verildiği tarihte tahakkuk gerçekleşir, tutar bir ay içinde ödenir. Bu tutarın %80’i gecikme faiziyle birlikte süresinde ödenirse ayrıca %20 indirim uygulanır; tasdik edilen vergi aslında bu indirim yoktur. Vazgeçme hâlinde idare de ihtilafı sürdürmez, yargılama gideri ve vekâlet ücreti karşılıklı olarak talep edilmez. Danıştayın bozma kararı üzerine verilen kararlar madde kapsamında değildir.
Yollar arasındaki ilişki
“Bu bölüm uyarınca üzerinde uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz. Hakkında 376 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümleri uygulanan … cezalar için bu bölüm hükümleri uygulanmaz. Mükellefin uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini beyanla hadiseye 376 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümlerinin uygulanmasını isteme hakkı mahfuzdur.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek madde 9
“Müddeti içinde uzlaşma talebinde bulunan mükellef veya ceza muhatabı uzlaşma talep ettiği … ceza için, ancak uzlaşma vaki olmadığı takdirde dava açma yoluna gidebilir.”
“Bu takdirde, dava açma müddeti bitmiş veya 15 günden az kalmış ise bu müddet tutanağın tebliği tarihinden itibaren 15 gün olarak uzar.”
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek madde 7
Özetle: Aynı ceza için uzlaşma ile indirim birlikte kullanılamaz; uzlaşma tutanağı imzalanana kadar talepten vazgeçilerek indirime dönülebilir. Uzlaşma talebi varsa dava yoluna ancak uzlaşma vaki olmazsa gidilebilir; bu hâlde dava açma süresi, tutanağın tebliğinden itibaren en az on beş gün olur. İndirimden yararlanıldıktan sonra dava açılması indirimi geçersiz kılar. Kanun yolundan vazgeçme ise yalnızca süresinde dava açılmış ve karar verilmiş olması hâlinde mümkündür.
Kısaca hatırlanması gerekenler
| Durum | Yapılması gereken |
|---|---|
| İncelemeye başlama bildirimi geldi | Konu, dönem, vergi türü ve incelemenin türünü kontrol edin; eksikse tamamlanmasını isteyin. |
| Kapsam dışı belge isteniyor | Talebin hangi konu ve döneme ilişkin olduğunun yazılı açıklanmasını isteyin. |
| Defter ve belge istendi | Yazılı olmasını ve en az on beş gün süre verilmesini bekleyin; yetmezse gerekçeli ek süre isteyin. |
| Tutanak aşamasına gelindi | Taslağı iki gün önceden isteyin; itirazlarınızı ve varsa özelgenizi tutanağa yazdırın. |
| Uzlaşmayı düşünüyorsunuz | Talebi son tutanak düzenlenmeden, tercihen tutanağın içine yazdırın. |
| Komisyonda dinlenmek istiyorsunuz | Talebinizi tutanağa geçirtin; dinlenmeden önce rapor özetini isteyin. |
| Süre aşıldı | Ek süre verildiyse gerekçesinin yazılı bildirilmesini isteyin. |
| İnceleme bitti | Defter ve belgelerinizi tutanakla geri alın; eleştiri yoksa yazılı bildirimi talep edin. |
Güncel düzenlemeleri izlemek için: Duyurular
Hizmetlerimiz hakkında: Tam Tasdik · İletişim
Kaynaklar: Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 31.10.2011 / 28101, son değişiklik 13.05.2025 / 32899); Rapor Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik; Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (madde 140, 141, 370, 371, 376, 377, 378, 379 ile Ek madde 1, 6, 7, 9 ve 11); 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (madde 7, 27, 45, 46 ve Ek madde 1); 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun. Metinler mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel hâlleriyle karşılaştırılmıştır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir olaya ilişkin danışmanlık yerine geçmez. Vergi incelemesi her olayda kendi şartları içinde değerlendirilmesi gereken bir süreçtir; hak kaybına uğramamak için süreç başladığında meslek mensubunuzla birlikte hareket edilmesi gerekir.